Materiaj dioj

20Jan10

Parto el “Printempo” de Sandro Boticelli,
kun Venuso, Flora kaj Amor laŭ Lukrecio V 737+.

Epikuro al Menoikeo:
Dioj ja vere ekzistas; tio evidentas.

Epikuro al Anaksarĥo:
Ni al la dioj volas oferi respekte kaj elegante, kiel decas, kaj ĉion fari bone laŭ la kulto, ne cedante pro nuraj opinioj la propran konvinkon pri la plej perfektaj kaj plej grandiozaj estaĵoj.

Ken Miner je 2010-01-16 interesas pri La ofero de Lukrecio de Baldur Ragnarsson en Beletra Almanako 5. La poemo temas pri alia poemo, poemego, eg-poemo: pri De rerum natura (laŭvorte: La naturo de la aferoj, laŭsence eble: La esenco de la kosmo). En ĝia ses-libra eposo Lukrecio instruas la filozofion de Epikuro. Ĝi famas pro sobreco kaj strebo al racia klarigo de naturaj fenomenoj. En la materiisma mondkoncepto de Epikuro dioj ne gravas. Ili ne influas la vivon de la homoj. El tio sekvis miskompreno aŭ miskomprenemo, ke Epikuro estus predikanta ateismon. Precipe kristanaj aŭtoroj tradiciigis tiun misaserton tra la jarmiloj.

Kiu antaŭsupozas ateismon ĉe Epikuro ja devas miri, kiam Lukrecio, lia fidela adepto, komencas sian instruon de la epikura filozofio per alvoko de Venuso. En la poemo de Ragnarsson:

Donu Venuso, ke Marso lasu en paco
la mondon dum mi kantas: ja tiel
Lukrecio; kaj Kaliopon alpreĝas
por lin gvidi, kaj animas la spektaklon
de l’ sezonoj per diinaj nomoj:
Venuso, Flora, Ceres.

Poste li prezentas Lukrecion kvazaŭ:
ekster la atoma teorio de Epikuro.

Baldur Ragnarsson almenaŭ milde kaj admire esprimas la imagitan kontraŭdiron inter alvoko de dioj kaj epikura filozofio, kie spaco ne troviĝas por la dioj. Li fakte sekvas la frukristanan aŭtoron Laktancio, kiu volis defendi la poeton Lukrecio kontraŭ la filozofo. Aliaj interpretistoj de Lukrecio malpli pardoneme prezentis lin kiel skizofrenulon (en la 19-a jarcento, kiam modernaj homoj nervoziĝis).

Tamen temas ja pri miskompreno! Epikuro ne estis ateisto. La supraj du citaĵoj montras lian kredon je dioj. Ekzistas ne unu frazo, en kiu li esprimas ajnan dubon pri la ekzisto de dioj. Do ankaŭ Lukrecio nenie forlasas la limojn de epikurismo, se li alvokas diojn. Epikuro instigis eĉ al interesa pieco: praktiki la kultojn ne por peti favoron de dioj, sed por konscii ilian perfektecon kaj tiel utili al si mem. Dioj estis la perfektaj saĝuloj, kaj saĝuloj laŭ epikura koncepto estas feliĉaj.

Epikuro:
Adoro al saĝulo estas granda trezoro por la adoranto.

Filed under: filozofio, literaturo   |  Leave a Comment
Tags: Baldur Ragnarsson, Epikuro, Lukrecio

Aĉaj atistoj …

16Jan10

Aĉaj atistoj markis perditan domon en Lepsiko.

Filed under: Esperanto   |  5 Comments

Mia klimato

12Dec09

Forcejo — rozkolore nuba

Okazas nun Kopenhaga Kongreso pri Klimata Ŝanĝiĝo. Mi devas konfesi, ke la aŭgurita klimata katastrofo nur milde interesas min. Tamen, por amuzo, mi kalkulis mian propran kontribuon al la damaĝo de la tutplanedaj vivkondiĉoj. Mi trovis germanlingvan retprogramon, kiu montras la proksimuman jaran emision de karbon-dioksido, kiun mi mem kaŭzas pro mia vivstilo. La kalkulilo konsideras la konduton en diversaj vivsferoj: publikaj servoj (kaŭzantaj emisiojn, kiuj ne dependas de individua konduto), energio por loĝado kaj transporto, manĝkutimoj kaj cetera konsumado.

Jen mia persona jara emisio de CO₂ kompare al emisio de averaĝa germano:

vivsfero          mi          normalulo

publika           1,24 t       1,24 t
hejtado           0,10 t       1,97 t
kurento           0,65 t       0,75 t
transporto        0,07 t       0,11 t
nutrado           1,33 t       1,65 t
konsumado         2,14 t       2,75 t

sumoj             5,52 t      10,88 t
diferenco                     -5,36 t

Do, eble en lundo mi devos promeni (ne veturi!) al la Prezidanto de Germanio por oficiala peto de nova honora titolo: Klimata Heroo! Mi mem surpriziĝis pri mia klimat-heroeco, ĉar mi ne konscie vivas karbon-dioksid-ŝpare. Sed Germanio ja facile povus duonigi sian karbon-dioksido-emision, se ĉiuj germanoj vivus kiel mi. Tio gravus ankaŭ tutmonde, ĉar Germanio apartenas al la plej grandaj emisiantoj de karbon-dioksido. Eĉ pli bonus, se mi kaj la aliaj germanoj atingus la emisio-nivelon de averaĝa homarano: po 3,8 tunoj da karbon-dioksido dum jaro.

Aŭ ni solvu la problemon liberalisme: Ĉiu ricevu sian propran klimaton!

Filed under: Germanio, politiko   |  Leave a Comment
Tags: klimato

Novembro

16Nov09

En Germanio la novembro havas fifamon de monato plej griza, trista, morna. Ignoremaj promenantoj kiel mi eble ne sufiĉe atentas tion, ĉar ankaŭ novembre kelkfoje brilas la suno, bluas la ĉielo kaj buntas la arbaro. Tamen, se mi bone memoras statistikon, en novembro malsanuloj mortas pli ofte ol en aliaj monatoj. Pli oftas ankaŭ memmortigoj.

Hieraŭ okazis unu el la plej grandaj funebraj ceremonioj en la historio de Germanio. Memmortigis sin Robert Enke. Li estis golulo de la nacia futbalteamo. Dum jaroj la heroo suferis je malsana deprimo, kaj nun li ne plu eltenis la novembron kaj saltis antaŭ trajnon. 45 000 homoj partoprenis la funebran ceremonion en kaj ekster la stadiono de Hannover 96, lia klubo. Ploris konataj ŝtonkoruloj, venis ministroj, ĉefministroj kaj eĉ eksa kanceliero Gerhard Schröder. La gravigo de tiu funebro ŝajnas iom troa. Tamen mirigis min la serioza konduto de la homoj. Eĉ la dresitaj gravuloj ne diris tro banalajn stultaĵojn. Ĉiuj agis konvene al la situacio, kvazaŭ futbalemuloj estus la plej saĝaj homoj sur Tero.

Min mem futbalo malmulte interesas, kvankam min kelkfoje amuzas la frenezeco de la fanatikuloj. Unu el ili estas mia kolego. Dum mi pri futbalo scias nenion, li scias ĉion. Li posedas eĉ permesilon por arbitraciantoj de Bundesliga, la plej alta futbaloligo en Germanio! Pasintan semajnon mi denove ŝokis lin, menciante ke mi neniam antaŭe aŭdis la nomon Robert Enke. Li tuj parkere prelegis kvaronan horon pri vivo kaj verko de Robert Enke en ĉiuj kluboj de infanaĝo ĝis memmortigo.

Novembro el vidpunkto de promenanto.

Filed under: Germanio, promenologio   |  1 Comment
Tags: funebro, futbalo, Robert Enke

Al gran sole carico d’amure

10Nov09

Unua bildtitolo: La revolucia muziko de Luigi Nono skuas la murojn de miljaroj.
Dua bildtitolo: La Operejo de Leipzig fotita nokte sen stativo.

Ĉiaŭtune en Germanio okazas diversaj festoj rememorige al la Paca Revolucio en 1989. Hodiaŭ antaŭ 20 jaroj falis la Berlina Muro. Tio apartenas al la gravaj historiaj eventoj de la 20-a jarcento, ĉar la Berlina Muro estis simbolo de la Malvarma Milito. La falo de la Berlina Muro markas finon de epoko: ne nur la finon de la Malvarma Milito, sed ankaŭ la finon de la reala socialismo laŭ sovetia modelo. La esencaj trajtoj de la nova, nuna epoko ŝajnas al mi ankoraŭ ne tre klaraj. Eble la Berlina Muro estis nur antaŭsigno de eĉ pli grava epokofino: la fino de la eŭrop(deven)a hegemonio super la planedo Tero.

Kelkajn privatajn rememorojn pri la Paca Revolucio en Leipzig vi povas legi en mia artikolo Akra municio. Rememorojn pri la falo de la Berlino Muro mi ne havas. Malgraŭ ĝia historia graveco tiu evento ne tuŝis mian koron. Poste iu provis konvinki min, ke tiam mi fariĝis “libera”. Sed evidente ni havis diversajn komprenojn de libereco. Jes, dum la Malvarma Milito estis pli komplike transiri la okcidentan limon de GDR. Tamen, rigardu mapon de Eŭrazio: okcidenta Eŭropo estas nur eta postaĵo de grandega kontinento. Kial mi sentu klaŭstrofobion, se la mondoparto oriente de la Fera Kurteno vastas ĝis Pacifiko? Eble mi tiam malpli kontentus, se okcidenta Eŭropo same interesus min kiel orienta Eŭropo kaj Siberio. Tiel ne estis kaj tial la falo de la Berlina Muro al mi estis nura gazeta novaĵo. Nur post preskaŭ du monatoj mi mem vizitis Okcidentan Germanion (fakte Okcidentan Berlinon, kiu oficiale ne apartenis al FRG).

Manko de rememoro ne melhelpu festadon! Mi solenis la Murofeston en operejo (jam dimanĉe, hieraŭ). La artistoj havis vere spritan ideon. Dediĉe al la Paca Revolucio ili surscenigis operon pri fiaskintaj revolucioj laŭ metodo de socialisma realismo: Al gran sole carico d’amore de Luigi Nono. Verŝajne nur malmultaj konas tiun komponiston kaj tiun operon; tamen li famas inter fakuloj. Fakte mi ne estas fakulo. Intelekte mi ne komprenas muzikon; mi komprenas ĝin nur naive. Mi ne kapablas legi partituron kaj ne ludas instrumenton krom trilfajfilo. Tamen, mia naiveco ŝajne helpas kontraŭ antaŭjuĝoj, ĉar miaj muzikaj preferoj ofte kongruas kun tiuj de la fakuloj. Mi ŝatas tiel nomatan “seriozan” muzikon. Ne nur klasikan muzikon, sed ankaŭ la Novan Muzikon, kies plej fama komponisto estis Arnold Schönberg.

Luigi Nono (1924—1990) laŭdire verkis serian muzikon, sed kiel naivulo mi ne povas prijuĝi, ĉu Al gran sole carico d’amore estas tipa ekzemplo de seria muziko. La muzikan aspekton mi povas priskribi nur malklare: la sonoj promenis tra la spaco, aperis apenaŭ rimarkeblaj nuancoj, kelkfoje longaj silentoj. Necesis la plenaj fortoj de la operejo: granda orkestro (kun unu ĉef- kaj du teledirigentoj), 20 solistoj, malgranda koruso, granda koruso kaj sonbendo (sonbendaj sonoj oftas ĉe Nono). Mi supozas, ke la muzikan parton de tiu avangarda opero ankaŭ fakuloj komprenas nur post plurfoja lego de la partituro.

La opera titolo Al gran sole carico d’amore (Sub la granda suno de amo ŝarĝita) estas itala traduko de verso el poemo de Rimbaud: Le Mains de Jeanne-Marie (La manoj de Jeanne-Marie). La literatura figuro Jeanne-Marie de Rimbaud havis realan modelon: Luise Michele (1830—1905), elstara gvidanto de la Pariza Komunumo en 1871. Ŝi batalis precipe kontraŭ la subpremo de virinoj. Virinoj estas la plej gravaj figuroj de la opero. Ĝi rakontas pri revolucioj el la vidpunktoj de virinoj. Sufiĉe malofta vidpunkto en historiaj libroj.

Temas pri jenaj historiaj eventoj: la Pariza Komunumo, la Rusa Revolucio de 1905, la Laboristaj Ribeloj en Turino post 1950, la gerilaj bataloj en Kubo kaj Bolivio, la Vjetnama Milito. Same realaj estas multaj figuroj de la opero: kantas aŭ parolas ekzemple Marx, Lenin kaj Fidel Castro per originalaj tekstoj. Se la tekstoj fariĝas tro sekaj, la reĝisoro prezentigas ilin kiel pupteatraĵojn.

En la opero la revolucioj ne sinsekvas kronologie. La tuta historio ŝajnas daŭre aktuala kaj samtempa. La enhavo de Al gran sole carico d’amore ne bazas sur fablo, sed sur kelkaj ideoj. La plej grava ideo, kiu aperas plurfoje kaj elstare, estas admono: Pensu memstare! Ĉiuj spektantoj ricevis ankaŭ ruĝan karteton kun la surskribo: Pensu memstare!

Filed under: Germanio, historio, politiko   |  3 Comments
Tags: Luigi Nono, muziko, revolucio